دنیای حرفه و فن - لیزر و کاربرد آن در پزشکی

بسیاری از محققان و دانشمندان بر این باورند كه پس از كشف پنی‌سیلین كه نقش بسیار مهمی در نجات جان انسان‌ها از چنگال بیماری‌های خطرناك و مهلك داشته است، كشف لیزر و پی بردن به قابلیت‌های متعدد آن در علوم پزشكی را می‌توان انقلابی بزرگ در زمینه پزشكی به شمار آورد.

در دهه ۱۹۹۰ میلادی استفاده از لیزر در عرصه‌های مختلف علمی و بویژه علوم پزشكی بتدریج گسترش یافت و با آغاز قرن بیست و یكم دریچه‌های نوینی در مسیر پیشرفت لیزرها در درمان بیماری‌ها گشوده شد. چنان چه امروزه لیزر در عرصه‌های مختلف پزشكی، نجوم و فیزیك كاربردهای متفاوتی را تجربه كرده و هر روز شاهد دستیابی محققان به فناوری‌های جدیدی در ساخت و توسعه دستگاه‌های لیزری هستیم كه مسیرهای جدیدی را در روند توسعه و پیشرفت علمی پیش ‌روی محققان قرار می‌دهند.

واژه لیزر و کاربردهای آن

واژه لیزر اساسا به معنی تقویت نور به روش گسیل القایی تابش است. دستگاه‌های لیزر نور را به صورت پرتوهای موازی بسیار باریكی كه دارای طول موج مشخصی هستند، منتشر می‌كنند. ماده فعال‌كننده یا جمع‌كننده پرتوهای نور، نقش تقویت امواج نوری ایجاد شده در منبع انرژی را به عهده دارد.

نخستین مبانی نظری لیزر توسط آلبرت اینشتین مطرح شد، اما از آنجا كه ساخت نخستین لیزر مستلزم به وجود آوردن زیرساخت‌های لازم در بخش‌های صنعت و فناوری بود، از زمان مطرح شدن تئوری‌های اولیه تا عملی شدن آن، سال‌ها به طول انجامید تا این‌كه سرانجام نخستین لیزری كه از قابلیت عملكرد مناسبی برخوردار بود، سال ۱۹۶۰ توسط تئودور میمن ساخته شد.

لیزر از نظر ماهیت هیچ تفاوتی با نور معمولی ندارد و تنها خواص فیزیكی لیزر است كه آن را از نورهای ایجاد شده از سایر منابع متمایز می‌سازد. خواص منحصر به فرد لیزر زمینه‌ مناسبی را برای كاربرد وسیع آن در علوم گوناگون بویژه صنعت و پزشكی به وجود آورده است و به همین سبب می‌توان گفت پیشرفت علم و دانش در بسیاری از زمینه‌ها مدیون این كشف علمی بزرگ بوده است.

كاربرد لیزر در زندگی ما انسان‌ها بسیار متنوع و گسترده است. از یك سی‌دی خوان عرضه شده در فروشگاه‌های بزرگ گرفته تا بررسی و مطالعه خواص فیزیكی و شیمیایی اجزای سلولی و مواد مختلف می‌توان از ویژگی‌های منحصر به فرد لیزر برای سهولت انجام كارها استفاده كرد. به همین دلیل امروزه لیزر به عنوان یك فناوری جدید در زندگی انسان‌ها پذیرفته شده است كه نقش بسیار مهمی در افزایش تولیدات صنعتی، گسترش ارتباطات و پیشرفت صنعت چاپ داشته است.

تابش لیزر علی‌رغم این‌كه نوار طیف نوری باریكی است به سبب برخورداری از توان تمركزیابی بالا، چندین برابر درخشان‌تر از نور خورشید است. شدت زیاد و مستقیم بودن نور تابیده شده از ویژگی‌های بسیار مهم پرتوهای لیزری است. اگرچه ممكن است چنین تصور شود كه پرتوهای لیزر نیز همانند اشعه ایكس، گاما، فرابنفش یا امواج فروسرخ از جایگاه مشخص در طیف امواج الكترومغناطیسی برخوردار هستند، اما باید یادآور شد كه این پرتو می‌تواند هر یك از فركانس‌های امواج نوری را در طیف الكترومغناطیسی شامل شود و در مقایسه تنها دارای شدت بیشتری است.

یكی از مشكلاتی كه در تابش امواج لیزری موانع و مشكلاتی را به وجود می‌آورد این است كه این امواج فاقد پوشش گسترده طول موجی هستند. با توجه به این‌كه لیزرها به خودی خود توانایی تنظیم طول موج را ندارند، برای این‌كه بتوانند كل طیف نورانی را پوشش دهند به استفاده از ابزارهای متعددی نیاز دارند كه به صورت جداگانه به كار می‌روند.

● كاربرد لیزر در پزشكی‌

یكی از مهم‌ترین اكتشافات كه پایه‌گذار تغییرات دور از انتظاری بوده اشعه لیزر است. بررسی و شناسایی خواص منحصر به فرد این اشعه سبب شده است از آن به صورت گسترده در تشخیص و درمان بیماری‌ها و همچنین بهینه‌سازی وضعیت بیولوژیكی بدن یا به عبارت دیگر در زمینه زیبایی و حتی تناسب اندام‌ها استفاده شود. كاربرد لیزر در طراحی و ساخت دستگاه‌های سنجش و اندازه‌گیری و همچنین دستگاه‌های الكترونیكی تشخیصی زمینه مناسبی را برای تشخیص دقیق‌تر وضعیت بیمار و در نتیجه كاهش هزینه‌های درمان به وجود آورده است.

قابلیت نفوذ قابل تنظیم این اشعه در بافت‌‌های مختلف بدن در جراحی بافت نرم كه در دهه ۱۹۸۰، مورد تایید سازمان غذا و داروی آمریكا قرار گرفت و همچنین كاربرد لیزر به عنوان ابزار برش برای بافت‌های سخت بدن مانند استخوان از دهه ۱۹۹۰ میلادی با عرضه لیزرهای جدیدی از خانواده اربیوم به بازارهای جهانی سبب شد پزشكان از آن به عنوان یك چاقوی جراحی بسیار دقیق برای برداشت یا تراش بافت در بسیاری از اعمال جراحی استفاده كنند.

نخستین استفاده‌های كاربردی از لیزر در عرصه تشخیص و درمان بیماری‌ها، به بیماری‌های پوستی محدود می‌شد. بررسی تغییرات ایجاد شده در پوست پس از تابش اشعه‌ لیزر نشان داد كه می‌‌توان از لیزر برای درمان ضایعات پوستی یا ترمیم‌ جای زخم استفاده كرد و به همین دلیل امروزه استفاده از لیزر در درمان بیماری‌ها و اختلالات پوستی از رشته‌های تخصصی درمان بیماری‌های پوستی به شمار می‌آید.

دقت بسیار زیاد اشعه لیزر در تبخیر و برداشت بافت نیز یكی از دیگر ویژگی‌های ‌این اكتشاف علمی شگفت‌انگیز است كه مورد توجه چشم‌ پزشكان قرار گرفته و از آن در درمان ضعف در شدت بینایی و اصلاح عیوب انكساری چشم استفاده می‌كنند. یكی از مشكلاتی كه چشم پزشكان از گذشته‌های دور در درمان عوارض ایجاد شده در بیماران و بخصوص بیماران مبتلا به بیماری دیابت با آن مواجه بوده‌اند این بود كه با توجه به این كه شبكیه چشم از اجزای خلفی چشم است، معمولا جراحی شبكیه بسیار خطرناك بوده و با عوارض بسیار زیادی همراه بود.

اما امروزه با توجه به پیشرفت‌هایی كه محققان در زمینه فناوری مهندسی پزشكی به آن دست یافته‌اند، این گروه از اعمال جراحی توسط دستگاه‌ هایی انجام می‌شوند كه تنها اثر لیزر را به خود شبكیه منتقل می‌كنند و برای دیگر اجزای تشكیل دهنده ساختمان چشم عوارض جانبی را به همراه نخواهند داشت و به این ترتیب لیزر توانسته‌ بسیاری از بیماران را از نابینایی نجات دهد.

● استفاده بهینه و هدف مند از انرژی

‌
نخستین لیزری كه در زمینه پزشكی مورد استفاده قرار گرفت، دستگاهی بزرگ، سنگین و ثابت بود كه در درمان‌های جراحی مورد استفاده قرار می‌گرفت. بتدریج با رشد و تكامل سریع تولید انواع لیزرهای طبی، انواع مختلف دستگاه‌های لیزر در حوزه‌های مختلف پزشكی عرضه شد كه در همه آنها اصل به كارگیری بهینه انرژی حاصل از لیزر در زمینه‌های مختلف علوم پزشكی رعایت شده است.

تحریك سلولی، افزایش فعالیت بافت‌ها، ترمیم و تشدید فعالیت DNA و همچنین اثرات ضد التهابی را می‌توان از مهم‌‌ترین اثرات كاربرد لیزرها روی بدن دانست كه سبب تشدید رشد و ترمیم مجدد سلول در پوست، اتصالات و مفاصل بافت‌ها و ایجاد تغییراتی در بافت كلاژن خواهد شد.

همچنین با توجه به كاهش بافت فیبروز پس از تابش لیزر، افزایش قدرت دفاعی بدن و تحریك فعالیت بافت‌های عصبی بدن و درمان زخم‌ها توسط لیزر بسهولت انجام می‌شود. تابش لیزر به سطح پوست منجر به شكل‌گیری عروق جدید خونی و خونگیری بهتر بافت‌ها می‌شود كه نقش مهمی در جوان شدن مجدد پوست خواهد داشت.

با توجه به ویژگی‌ها و خواص لیزر در بدن، از این روش در درمان بسیاری از بیماری‌ها مانند بیماری‌های پوستی، عضلانی، استخوانی، بیماری‌های دهان و دندان و همچنین بیماری‌های عصبی می‌توان استفاده كرد. جراحی‌ لیزری یكی از بیشترین كاربردهای لیزر در پزشكی است. به این ترتیب در جراحی از باریكه كانونی شده لیزر به عنوان چاقوی جراحی استفاده می‌شود. باریكه پرتو فروسرخ مولكول‌های آب و در نتیجه بافت را برش می‌دهد.

این روش جراحی در مقایسه با روش‌های دیگر از دقت بسیار بیشتری برخوردار بوده و انجام عمل جراحی در نواحی غیرقابل دسترس را كه تنها از طریق دستگاه‌های نوری قابل مشاهده هستند امكان‌پذیر می‌سازد. برش رگ‌های خونی به وسیله لیزر مقدار خونریزی در حین انجام عمل جراحی را به میزان قابل توجهی كاهش داده و آسیب‌رسانی به بافت‌های مجاور را به حداقل می‌رساند.

دنیای حرفه و فن www.herfe-rszy.blogfa.com

فرانك فراهانی ‌جم - سایت آفتاب

برچسب‌ها: حرفه و فن, لیزر, کاربرد لیزر, پزشکی

@ محسن سالاری یکشنبه 7 مهر1387 |

نمایش وضعیت در یاهو

قالب وبلاگ

کد جست و جوی گوگل

رتبه سنج گوگل

رتبه سنج گوگل