نگاهي به روش‌هاي تربيتي حضرت زهرا(س) 

 نامگذاري

اسلام يكي از ابتدايي‌ترين مراحل پرورش و اثرگذاري در روح كودك را نامگذاري دانسته، زيرا اولين چيزي كه در فهم لطيف و حساس كودك راه پيدا مي‌كند نام و شهرت اوست. حضرت زهرا با همفكري و همكاري پيامبر(ص) و علي(ع) زيباترين نام‌ها را براي فرزندان خود انتخاب نمود.

عواطف مادري و نقش آن در تربيت فرزند

حضرت فاطمه(س) كه خود از سرچشمه محبت و عطوفت رسول خدا(ص) سيراب گشته و قلبش كانون محبت به همه و فرزندان خود بود در اين جهت نيز وظيفه مادري خود را به بهترين شكل انجام مي‌داد.

سلمان مي‌گويد: روزي فاطمه (س) را ديدم كه مشغول آسياب بود، در اين هنگام فرزندش حسين(ع) گريه مي‌كرد و بي‌تاب بود. عرض كردم براي كمك به شما آسياب كنم يا بچه را آرام نمايم؟ ايشان فرمودند: من به آرام كردن فرزند اولاتر هستم، شما آسياب را بچرخانيد.

بازي و تحرك

از جمله مواردي كه در شيوه تربيت حضرت زهرا(س) جايگاه خاصي داشت، تحرك و بازي كودكان بود همبازي شدن رسول معظم اسلام(ص) با فرزندان دخترش زهرا (س) بيانگر اين نكته مهم است كه بازي و تحرك يكي از لوازم تربيت صحيح محسوب مي‌شود.

حضرت زهرا(س) از همان دوران كودكي با فرزندانش همبازي مي‌شد و به اين نكته نيز توجه داشت كه در بازي نوع الفاظ و حركات مادر، سرمشق كودك قرار مي‌گيرد، علاوه بر اين مي‌توان در قالب بازي و شوخي شخصيت كودك را تقويت نمود، او را به داشتن مفاخر و ارزش‌هاي اكتسابي تحريك و تهييج كرد.

نقل شده است كه حضرت زهرا(س) تا فرزندش امام حسن(ع) بازي مي‌كرد و او را بالا مي‌انداخت، مي‌فرمود: اشبه اباك يا حسن، و اخلع عن الحق الوسن، واعبد الها ذا منن، و لاتو ال ذا الاحن «پسرم حسن مانند پدرت باش. ريسمان ظلم را از حق بر كن. خدايي را بپرست كه صاحب نعمت‌هاي متعدد است و هيچ‌گاه با صاحبان ظلم و تعدي، دوستي مكن.»

همچنين نقل شده است هنگام بازي با امام حسين(ع) مي‌فرمود:انت شبيه بابي، لست شبيها بعلي «تو به پدر من (پيامبر) شبيهي و به پدرت علي شباهت نداري.»

شنيدن اين بيت موجب خنده و تبسم حضرت علي(ع) مي‌شد. از اين قطعات تاريخي استفاده مي‌شود كه حضرت علي(ع) و فاطمه(س) علي رغم تمام مشكلات و گرفتاري‌هاي موجود در برخورد با كودكان خود را خوشحال و خندان نشان مي‌دادند، اين لازمه و جوهره جوانمردي است كه گرفتاري‌هاي خارج از خانه را با خود به خانه نياورد و غصه‌هاي خود را هر قدر كه باشد در ظاهر خود نمايان نسازد.

مسابقه و رقابت‌هاي سازنده

روزي امام حسن و امام حسين(ع) در يك مسابقه خطاطي به رقابت پرداختند، سپس هر كدام از آنها اعلام مي‌كردند كار من بهتر است، سرانجام هر دو جهت داوري مسابقه خدمت مادرشان رسيدند. فاطمه زهرا(س) نمي‌خواست بچه‌ها آزرده شوند، به آنها فرمودند نزد پدرشان بروند حضرت علي(ع) نيز آنها را به نزد پيامبر(ص) فرستاد، پيامبر نيز داوري را به جبرئيل سپرد او نيز به اسرافيل حواله كرد تا اينكه اسرافيل از جانب خدا قضاوت در اين مورد را به خود فاطمه(س) سپرد.

حضرت زهرا(س) عرض كرد خدايا چگونه ميان اين دو قضاوت كنم؟ با الهام حضرت باري‌تعالي صديقه كبري(س) گردنبند خود را پاره كرد و دانه‌هاي آن را كه زوج نبود بر زمين ريخت و فرمود هر كه بيشترين دانه‌ها را جمع كرد از جانب من برنده است، در اين صورت بايد يكي از اين مسابقه پيروز مي‌شد، اما جبرئيل يكي از اين دانه‌ها را به دو نيم تقسيم كرد تا هر دو به‌طور مساوي دانه بردارند. بدين ترتيب اين مسابقه دو برنده داشت و هر دو در اين رقابت پيروز شدند.

رعايت عدالت درباره كودكان

روزي امام حسن(ع) نزد پيامبر(ص) آمد و اظهار تشنگي كرد، رسول خدا(ص) بي‌درنگ ظرفي برداشت و به او آبي داد، در اين هنگام امام حسين(ع) خواست تا ظرف آب را از برادرش بگيرد اما پيامبر(ص) مانع شد. فاطمه زهرا(س) كه شاهد ماجرا بود به پيامبر گفت: گويا حسن براي شما عزيزتر است، پيامبر (ص) فرمود: نه هر دو برايم عزيز و محبوبند ولي چون اول حسن تقاضاي آب كرد او را مقدم داشتم.

يا وقتي امام حسن و امام حسين عليهاالسلام كشتي مي‌گرفتند، پيامبر(ص) امام حسن(ع) را تشويق مي‌كرد كه پس از سوال حضرت زهرا(س) پيامبر(ص) فرمودند جبرئيل حسين را تشويق و تحريك مي‌كند و من حسن را. اين دو حادثه كوتاه ولي پراهميت تاريخي به ما مي‌آموزد كه حضرت زهرا(س) با توضيحاتي كه از پدرش مي‌شنود متقاعد مي‌گردد كه تبعيضي در كار نيست. به هر حال اهتمام فاطمه زهرا(س) به عدم تبعيض بين كودكان قابل توجه و تامل است.

توجه به حضور و غياب فرزندان

حضرت فاطمه(س) با فداكاري و محبت خاصي كه نسبت به فرزندانش نشان مي‌داد مراقب تمام حركات و سكنات آنها بود و به دقت رفت و برگشت‌هاي آنها را زير نظر داشت. نقل شده است كه روزي پيامبر(ص) عازم خانه دخترش فاطمه(س) گرديد، چون به خانه رسيد ديد حضرت فاطمه(س) مضطرب و ناراحت پشت در ايستاده است، حضرت فرمود چرا اينجا ايستاده‌اي؟ فاطمه(س) با آهنگي مضطرب عرض كرد: فرزندانم صبح بيرون رفته‌اند و تاكنون از آنها هيچ خبري ندارم.

پيامبر به دنبال آنها رفت و آنها را در كمال سلامت و آرامش در حال بازي ديد. آنها را به دوش گرفت و به سوي خانه فاطمه(س) برگشت. اين واقعه خود نمونه‌اي گويا از توجه و اهميت دادن حضرت زهرا(س) به حضور فرزندان خردسالش بود.

ارج نهادن به شخصيت كودك

روزي پيامبر (ص) وارد خانه فاطمه زهرا (س) شد و فرمود: دخترم امروز پدرت مهمان شماست. فاطمه جواب داد: پدر جان فرزندانم از من طعامي خواستند و من قادر به تهيه آن نبودم. سپس پيامبر وارد اتاق شد و در كنار اميرالمومنين و امام حسن و امام حسين(ع) نشست. فاطمه(س) همچنام متحير بود كه براي پذيرايي از پدر بزرگوارش چه بكند؟ در آن هنگام پيامبر خدا دست‌هايش را به قصد طعامي بهشتي براي فرزندانش به طرف آسمان بلند كرد، لحظاتي بعد جبرئيل به نزد پيامبر مشرف شد عرض كرد: من حامل سلام مخصوص خداوند به شمايم.

خداوند مي‌فرمايد: به علي و فاطمه و فرزندان آنها بگوييد آنچه از ميوه‌هاي بهشتي ميل داريد از من بخواهيد، پيامبر اكرم(ص) پيام خدا را به اهل بيت(ع) رساند اما كسي چيزي نگفت. در اين هنگام امام حسين(ع) گفت اگر اجازه بفرماييد من انتخاب نمايم، همگي قبول كردند. امام حسين(ع) درخواست خرماي بهشتي نمودند، پيامبر(ص) به فاطمه(س) اشاره كرد برخيز داخل اتاق شو و هر چه كه آنجاست بياور، فاطمه (س) وارد شد و ظرف پر از خرما را ديد و آورد.

سپس پيامبر(ص) رطب‌ها را بين اعضا تقسيم كرد و خود دانه دانه در دهان حسن و حسين(ع) گذاشت. اين حكايت خود نشان مي‌دهد كه چگونه احترام به نظر كوچك‌ترين عضو خانواده (امام حسين) گذاشته مي شود، اين گونه ترتيب اثر دادن به راي و نظر اعضاي خانواده شخصيت مستحكمي را براي افراد به ارمغان مي‌آورد.

دنیای حرفه و فن www.herfe-rszy.blogfa.com

منبع: نشریه نگاه، نسرین صبایی